Noten lezen

(het staat collegae vrij om dit artikel over te nemen, mits met vermelding van bron, met link naar deze website).

Het lesmateriaal dat we gebruiken gaat in veel gevallen gepaard met schriftelijke hulpmiddelen, waarbij men in de eerste plaats moet denken aan een combinatie van gitaartabulatuur en notenschrift. Tegenwoordig beschikken we over een zeer geraffineerde combinatievorm van notenschrift en gitaartab, die voor de meeste leerlingen en in het lesverband het meest praktisch zijn in gebruik.

Noten lezen in de ouderwetse zin van het begrip wordt in de les behandeld wanneer de leerling uitdrukkelijk de wens hiertoe kenbaar maakt en zeker wanneer men in een voorbereidingstraject voor het Conservatorium komt.

De redenatie voor dit standpunt is dat ik muziek geheel beschouw als een taal, bijvoorbeeld zoals Nederlands en Engels.

De grootste vloeiendheid en automatisering met deze talen wordt bereikt wanneer men die van kinds af aan op een intuïtieve manier leert spreken. Zo weet een jong kind bijvoorbeeld allang wat een boom is, voordat het weet hoe wij met de karakters van het Latijns alfabet dat wij gebruiken, toevallig in onze Nederlandse taal op een papier tekenen. Een kind kan een "boom" identificeren, kan het benoemen (zeg maar "boom"!) en kan er soms zelfs al in klimmen. Sommige kinderen kunnen reeds verschillende types bomen onderscheiden, nog voor ze het woord "boom" van papier kunnen lezen, laat staan schrijven.

Muziek is in zoverre gelijk aan een taal, dat het gedachten en gevoelens communiceert van een speler (vergelijk 'spreker') aan een toehoorder. Klanken worden geproduceerd om hier uiting aan te geven. In geval van de niet-vocale muziek, dus instrumentale muziek, neemt het instrument de functie over die bij een spreker/zanger door de spreekorganen wordt vervuld: stembanden, tong, etc. Een mens heeft in eerste instantie bij het spreken geen papier nodig om zich te uiten. Pas wanneer een hogere graad van complexiteit aan de orde komt, zoals een grootse voordracht, poëzie, abstracte ideeën, of in het geval van zeer veel informatie (boeken), wordt het vermogen om te lezen van wezenlijk belang.

Dit betekent zeker niet dat er in de les geen concrete informatie wordt overgedragen, integendeel! We werken met zeer specifieke kennis, er worden echte melodieën en liedjes/composities bestudeerd en geoefend. Muziektheorie neemt een enorm belangrijke plaats in voor wie voldoende gevorderd is.    

Om deze reden wordt er in mijn gitaarlessen veel voorrang gegeven aan de ontwikkeling van instrumentale en muzikale vaardigheden, techniek en articulatie op het instrument, muzikale kennis, buiten het notenschrift om. Als men dan later zich het notenschrift gaat eigen maken, heeft men reeds een goede beheersing van de muziek 'taal', waardoor het noten lezen heel gemakkelijk aangeleerd wordt. Iedereen die al kan musiceren, kan binnen drie maanden een zeer grondige beheersing van het noten lezen ontwikkelen.

Naast de hierboven genoemde punten, is er een ander aspect dat ik relevant vind, met name voor gitaristen.
Het notenschrift dat in voorgaande eeuwen is ontwikkeld, is zeer geschikt voor lineaire instrumenten. Dat wil zeggen, instrumenten die één toon tegelijk spelen, óf een tweedimensionaal instrument zoals de piano, waarbij elke toon slechts op één positie kán voorkomen. Toetseninstrumenten zijn daarom in mijn begrip ook lineair: De tonen beginnen links met laag, eindigen rechts met hoog en elke toon heeft zijn eigen toets. De meeste blaasinstrumenten werken volgens een vergelijkbaar principe.

De gitaar is echter een driedimensionaal instrument. Wij spelen niet alleen horizontaal (van links naar rechts), maar ook verticaal (van onder naar boven). Elke toon kan op meerdere posities op het instrument gespeeld worden en dan hebben we het nog niet over de verschillende vingers die voor die tonen kunnen worden gebruikt.

Hier volgt ter illustratie een afbeelding die de overlap toont van de notenbalk en de posities op de gitaar:

 

Deze afbeelding laat zes kolommen zien, die elk een snaar voorstelt. Die is over de notenbalk heen geplaatst. Zoals je kunt zien, komen de meeste tonen op meerdere snaren voor.

Dit fenomeen maakt het notenschrift uiterst ongeschikt voor de gitaar en vooral zeer tijdrovend, want als er geen positie aanduidingen aan het notenschrift zijn toegevoegd, moet men steeds opnieuw voor elke frase de beste speelwijze uitzoeken.

Dit wordt op den duur een zeer frustrerende bezigheid, zeker wanneer men zeer veel materiaal wil doornemen.
Gelukkig is er honderden jaren gelden, al voor de voorloper van de gitaar, de luit, een alternatief notatie-systeem ontwikkeld om dit frustrerende probleem te doorbreken: Tabulatuur.   

Gitaar tabulatuur toont direct de posities waar alles moet worden gespeeld en levert een uitmuntend systeem voor het aanduiden van vingerzettingen. Moderne gitaartab voegt er de ritmische notatie van het notenschrift aan toe, waardoor de meest efficiënte en effectieve combinatievorm is ontstaan.

Even overdrijven:

 

Hier een goed artikel dat vanuit een iets ander -en gematigder- perspectief redeneert, met mooie illustraties:

http://www.cgsmusic.net/Lessons/Standard%20Notation%20versus%20Tablature.htm

Ga naar boven